Τι είναι η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μία πάθηση που μειώνει την όραση στην κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδή χιτώνα αφήνοντας ανέπαφη την περιφερική όραση. Δεν καταλήγει σε πλήρη τύφλωση, αλλά μειώνει άλλοτε προοδευτικά και άλλοτε ραγδαία την οπτική οξύτητα.
Στην ήπια μορφή (ξηρά) η όραση μπορεί να ξεκινά σε σχετικά καλό επίπεδο και να μειώνεται σταδιακά, ενώ στην υγρά μορφή ο ασθενής μπορεί να παρατηρήσει πιο απότομη επιδείνωση της κεντρικής όρασης, με οπτική οξύτητα που ενδέχεται να μειωθεί σημαντικά.
Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας εκδηλώνεται κυρίως σε άτομα άνω των 60 ετών, ενώ τα τελευταία χρόνια αναφέρονται περιστατικά και σε νεότερες ηλικίες.
Μειώνει άλλοτε προοδευτικά και άλλοτε ραγδαία την οπτική οξύτητα. Σπάνια οδηγεί σε ολική τύφλωση, καθώς η περιφερική όραση συνήθως παραμένει υγιής.
Κριτήρια για έγκαιρο έλεγχο πριν την εκδήλωση της νόσου
– Ηλικία άνω των 60 ετών.
– Υπέρταση και καρδιοαγγειακές νόσοι.
– Κάπνισμα.
– Ύπαρξη συγγενών α’ βαθμού με εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.
– Άνθρωποι που έχουν χειρουργηθεί από καταρράκτη.
– Αγρότες, πιλότοι, κτηνοτρόφοι, ναυτικοί, ναυαγοσώστες και γενικά όσοι εκτίθενται σε πολύ και έντονο φως, ακτινοβολία ή υψηλές θερμοκρασίες.
Στις περιπτώσεις αυτές, καλό ειναι να γίνεται ένας πλήρης προληπτικός έλεγχος από τον οφθαλμίατρο.
Το Amsler Test δεν αντικαθιστά την εξέταση από οφθαλμίατρο, ούτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διάγνωση, παρακολούθηση ή θεραπευτική αξιολόγηση.
Παράγοντες επικινδυνότητας
– Ηλικία.
– Κληρονομικότητα.
– Χρώμα ματιών (τα μάτια με ανοιχτό χρώμα ίριδας είναι πιο ευάλωτα).
– Παχυσαρκία (οι υπέρβαροι και οι παχύσαρκοι είναι πιο επιρρεπείς στην πάθηση).
– Φύλο (οι γυναίκες νοσούν πιο συχνά από εκφύλιση της ωχράς κηλίδας).
– Κάπνισμα (αυξάνει πολύ τις πιθανότητες προσβολής).
Ωχρά κηλίδα
Η ωχρά κηλίδα είναι η κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδούς χιτώνα του ματιού στην οποία εστιάζονται οι ακτίνες του φωτός και η όραση είναι ιδιαίτερα οξεία γιατί εκεί βρίσκονται τα πιο φωτοευαίσθητα κύτταρα του ματιού, τα λεγόμενα κωνία. Με τα κωνία αναγνωρίζουμε τις λέξεις σε ένα κείμενο και έτσι διαβάζουμε, οδηγούμε, ξεχωρίζουμε τα χαρακτηριστικά ενός προσώπου, μπορούμε και βλέπουμε τις λεπτομέρειες της εικόνας και αντιλαμβανόμαστε τα χρώματα. Η ωχρά κηλίδα είναι το πιο λειτουργικό και συγχρόνως ευαίσθητο σημείο του αμφιβληστροειδή χιτώνα.
Η ωχρά κηλίδα μπορεί να προσβληθεί από πολλές παθήσεις οι οποίες ονομάζονται ωχροπάθειες και διαφέρουν μεταξύ τους σε αιτιολογία, αλλά και σε αντιμετώπιση.
Η πιο σημαντική και συχνή πάθηση της ωχράς κηλίδας είναι η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, η οποία αποτελεί πρωταρχική αιτία μεγάλης μείωσης της κεντρικής όρασης.
Συμπτώματα
– Δυσκολία στο διάβασμα και στην αναγνώριση προσώπων.
– Παραμόρφωση της εικόνας των αντικειμένων: Οι ευθείες γραμμές εμφανίζονται κυματοειδείς (μεταμορφοψίες).
– Αυξημένη ευαισθησία στο φως.
– Ξεθωριασμένα χρώματα.
– Θολή όραση στο κέντρο.
Μορφές εκφύλισης της ωχράς κηλίδας
Υπάρχουν δύο μορφές της νόσου, η ξηρά και η υγρά.
– Ξηρά εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
Το μεγαλύτερο ποσοστό των ασθενών πάσχει από την ξηρά μορφή, η οποία δημιουργεί προοδευτική επιδείνωση της οπτικής οξύτητας. Η κεντρική όραση γίνεται ανεπαρκής και, ανεξάρτητα από το αν οι ασθενείς άλλαξαν πρόσφατα τα γυαλιά τους , δεν μπορούν να μετακινηθούν με άνεση, να διαβάσουν, να αντιληφθούν λεπτομέρειες και χρώματα.
– Υγρή ή εξιδρωματική μορφή
Η υγρά μορφή είναι πιο «επιθετική», μπορεί να εκδηλωθεί αιφνίδια και εξελίσσεται ραγδαία. Η κεντρική όραση μπορεί να χαθεί πολύ γρήγορα λόγω της ανάπτυξης παθολογικών αγγείων στην περιοχή της ωχράς τα οποία προκαλούν οιδήματα ή αιμορραγούν, δημιουργώντας μαύρα στίγματα (σκοτώματα) που τους εμποδίζουν να δουν. Απαιτεί στενή ιατρική παρακολούθηση.
Η εκφύλισης της ωχράς κηλίδας δε θεραπεύεται αλλά αντιμετωπίζεται. Καμία χειρουργική επέμβαση, αλλά ούτε και φαρμακευτική αγωγή δε μπορεί να αποκαταστήσει την όραση στο κέντρο και να αναχαιτίσει την εξάπλωση των παθολογικών αγγείων. Καμία μέθοδος μέχρι σήμερα δε μπορεί να σταματήσει, αλλά ούτε καν να επιβραδύνει, την εξέλιξη της νόσου.
Στην υγρά μορφή, οι τρέχουσες ενέσεις με ενδοϋαλοειδικές εγχύσεις φαρμάκων αναθεωρούνται τακτικά και συμβάλλουν μόνο στο να μετατρέψουν την υγρά μορφή σε ξηρά, όχι όμως στο να βελτιώσουν την όραση, πράγμα που συμβαίνει σε ελάχιστες περιπτώσεις.
Η διατροφή συμβάλλει στην εξέλιξη της νόσου;
Η ισορροπημένη διατροφή και η κατανάλωση πράσινων λαχανικών και φρούτων – πλούσιων σε λουτεΐνη, ζεαξανθίνη και καροτενοειδή – βοηθά στην καλή λειτουργία του φυσικού αμυντικού μηχανισμού των ματιών.
Υποστήριξη για την εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
Στην αποκατάσταση της οπτικής δυσχέρειας ενός ανθρώπου με εκφύλιση της ωχράς κηλίδας συμβάλλει σημαντικά η συστηματική χρήση εξατομικευμένων ειδικών γυαλιών.
Μεγεθυντικοί φακοί και τυποποιημένα βοηθήματα χρησιμεύουν μόνο για να μεγεθύνουν τα γράμματα και τα αντικείμενα, αλλά για περιστασιακή χρήση. Με τον καιρό, και όσο η νόσος εξελίσσεται, οι μεγεθυντικοί φακοί και τα συμβατικά γυαλιά δεν επαρκούν όσο ισχυρά και αν είναι.
Μετά τη διάγνωση από οφθαλμίατρο, η εξειδικευμένη στη χαμηλή όραση Οπτομέτρης, διενεργεί επισταμένο έλεγχο διάρκειας μιας ώρας τουλάχιστον και επιλέγει ανά περίπτωση τα ειδικά γυαλιά.
Τα ειδικά αυτά γυαλιά κατασκευάζονται σε εξειδικευμένα εργαστήρια στις ΗΠΑ, με υψηλή τεχνογνωσία σε βοηθήματα χαμηλής όρασης και υπερευαίσθητα οπτικά όργανα.
Τι προσφέρουν τα ειδικά αυτά γυαλιά
Τα ειδικά αυτά γυαλιά είναι σχεδιασμένα να διαχέουν το φως σε όλο τον αμφιβληστροειδή χιτώνα και όχι μόνο στο κέντρο (ωχρά), όπως κάνουν τα απλά γυαλιά αλλά και άλλα βοηθήματα χαμηλής όρασης.
Η περιφέρεια του αμφιβληστροειδή δε νοσεί από την εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Με τα ειδικα γυαλιά αξιοποιείται η περιφερική όραση και ο ασθενής εκπαιδεύεται να χρησιμοποιεί μια προτιμώμενη περιοχή του αμφιβληστροειδή ώστε να βελτιώνει πρακτικά τη λειτουργική του όραση.
Συστηματική, καθημερινή και ορθή χρήση των ειδικών και εξατομικευμένων γυαλιών η οπτική οξύτητα αρχικά σταθεροποιείται και προοδευτικά αυξάνεται. Ο ασθενής μπορεί από την πρώτη κιόλας στιγμή να διαβάσει με ευχέρεια κείμενα, ακόμα και εφημερίδα, και μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα να επιστρέψει σε καθημερινές δραστηριότητες, να αναγνωρίζει ξανά λεπτομέρειες και χρώματα και να μετακινείται με μεγαλύτερη ευκολία.
Έτσι, η πλειοψηφία των ασθενεών με εκφύλιση της ωχράς κηλίδας γίνονται ξανά αυτόνομοι και ανακτούν ποιότητα ζωής.
